Jump to content

elgalla's Blog

Sign in to follow this  
  • entries
    5
  • comments
    13
  • views
    1,024

Entries in this blog

elgalla

blog-0700163001449128215.jpg

Ας μιλήσουμε για βρικόλακες. Σου προτείνω να κάτσεις αναπαυτικά˙ αυτό θα πάρει λίγη ώρα. Καταρχήν, να σου πω ότι δεν πρόκειται να ασχοληθώ καθόλου με το κομμάτι που αφορά το βρικόλακα ως λαϊκή παράδοση, αλλά μόνο με το βρικόλακα στη λογοτεχνία. Θα το κάνω αυτό για δύο λόγους: πρώτον, δεν έχω την απαραίτητη γνώση για να το κάνω και, δεύτερον, η εικόνα που έχουν στο μυαλό τους οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα για το βρικόλακα πηγάζει πρωτίστως από την ποπ κουλτούρα και δευτερευόντως από όποια έρευνα μπορεί να έχουν κάνει πάνω στους ανά περιοχή θρύλους. Ούτε με ταινίες και σειρές θα ασχοληθώ, όμως. Ο λόγος είναι πολύ απλός˙ ό,τι κι αν πιστεύεις για οποιαδήποτε ταινία ή σειρά με βρικόλακες εκεί έξω…η λογοτεχνία το έκανε πρώτη.

Θα ξεκινήσω, φυσικά, από το Dracula. Κακά τα ψέματα, δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να ξεκινήσεις ένα κείμενο όπως αυτό. Αυτή τη στιγμή, αν είσαι πολύ σκληροπηρυνικός, θα ετοιμάζεσαι να μου πεις για το Mysterious Stranger, αυτό το ανώνυμο διήγημα του 1860 που υποθετικά «ενέπνευσε» τον Stoker. Εντάξει, τι «ενέπνευσε», ο άνθρωπος αντέγραψε όλη τη βασική πλοκή. Έχεις διαβάσει το Mysterious Stranger, όμως; Έλα, παραδέξου του, δεν είναι καλό διήγημα. Και μιας που έχουμε πιάσει τις αλήθειες, πες μου με το χέρι στην καρδιά αν έχεις όντως διαβάσει το Dracula ή αν έχεις δει απλά την ταινία του Coppola. Αν το έχεις διαβάσει σε συγχαίρω για την υπομονή σου, ειλικρινά˙ το βιβλίο είναι τρομερά βαρετό. Ατμοσφαιρικό, ναι, και καλογραμμένο, αλλά βαρετό. Έστω, λοιπόν, πως έχεις διαβάσει το Dracula. Αν σου αρέσει το είδος και είσαι λίγο πιο πωρωμένος με τους βρικόλακες, θα έχεις διαβάσει και ένα-δυο άλλα κλασσικά, όπως το The Vampyre του Polidori και το Carmilla του Le Fanu. Δεν σου λέω τώρα για τίποτα σκοτεινό και ψαγμένο, αλλά για πράγματα που δεν νοείται να μην έχεις διαβάσει όταν υποστηρίζεις ότι σου αρέσουν τα «βιβλία με βρικόλακες». Βρικόλακες υπήρχαν πριν το Dracula, ταυτόχρονα με το Dracula, μετά τo Dracula. Κι αν πραγματικά γουστάρεις το είδος και θες να ψαχτείς, τότε το καλύτερο που έχεις να κάνεις είναι να επενδύσεις στο The Vampire Archives του Otto Penzler, τη μεγαλύτερη και καλύτερη ανθολογία διηγημάτων πάνω στο θέμα. Μπορεί να λείπουν κάποια εξαιρετικά διηγήματα, όμως είναι η καλύτερη δυνατή αρχή, πίστεψέ με.

Ας ονομάσουμε αυτόν το βρικόλακα της εποχής του Stoker «Ρομαντικό Βρικόλακα», για ευκολία. Ο Ρομαντικός Βρικόλακας είναι ένα πλάσμα που οι πρωταγωνιστές της ιστορίας φοβούνται και προσπαθούν να καταστρέψουν. Συμβολίζει μια παλιά αριστοκρατία που ολοένα και φθίνει, αλλά ταυτόχρονα συμβολίζει και το σεξουαλικά και πολιτισμικά Αλλότριο. Είναι μια απειλή που έρχεται από αλλού, εξωτική και τρομακτική όσο είναι θελκτική. Σε μια εποχή βαθιά πουριτανική, όπου εκατοντάδες γυναίκες παρουσιάζουν συμπτώματα υστερίας εξαιτίας μιας καταπιεσμένης σεξουαλικότητας, ο βρικόλακας αντιπροσωπεύει τη σεξουαλική ελευθερία και το πρωτόγονο ένστικτο. Κι αν ετοιμάζεσαι τώρα να μου πεις ότι ο βρικόλακας δεν θα έπρεπε να σχετίζεται με το σεξ και πως αυτό είναι πρόσφατη μόδα, θα σε παραπέμψω στην προηγούμενη παράγραφο και θα σε ρωτήσω για μια ακόμη φορά: έχεις διαβάσει το Dracula; Τα πάντα σε σχέση με το Ρομαντικό Βρικόλακα έχουν να κάνουν με το σεξ. Ξεκινώντας από τον τρόπο με τον οποίο τρέφεται (διείσδυση δοντιών, ανταλλαγή σωματικών υγρών, ηδονή και για τον θύτη και για το θύμα) και φτάνοντας μέχρι τον τρόπο με τον οποίο επιλέγει και φέρεται στα θύματά του (υπάρχει πολύ έντονα το στοιχείο του εμμονικού πάθους και της ανάγκης για κυριαρχία). Κι επειδή είμαι βέβαιη ότι η απάντησή σου στην ερώτησή μου ήταν θετική, θα σου θυμίσω τη σταδιακή μεταμόρφωση της Lucy Westenra στο Dracula και θα σε παραπέμψω σε περιγραφές όπου βογκάει, αναστενάζει και προσδιορίζεται από το συγγραφέα με επίθετα ξεκάθαρα σεξουαλικού χαρακτήρα, όπως «voluptuous». Θες να συνεχίσω; Να σου πω, δηλαδή, και για τον ομοφυλοφιλικό έρωτα που θίγει ο Le Fanu στην Carmilla; Μήπως για το παράνομο πάθος ενός ιερέα για μία βρικόλακα στο La Morte Amoureuse του Theophile Gautier; Ο κατάλογος, πραγματικά, δεν τελειώνει. Υπάρχει ένας και μόνο λόγος για τον οποίο στα έργα αυτά δεν υπάρχουν ξεκάθαρες αναφορές στην ερωτική πράξη: στην εποχή τους θα ήταν σκανδαλώδες.

Αν θες να είμαστε τυπικοί, λοιπόν, ο αρχετυπικός βρικόλακας, ο Ρομαντικός Βρικόλακας, όπως τον βαφτίσαμε, είναι ένα πλάσμα βαθιά σεξουαλικό. Ξέρεις ποιος πρώτος βγήκε και έγραψε ξεκάθαρα ότι οι βρικόλακες είναι άφυλοι και δεν αισθάνονται σεξουαλική επιθυμία; Η Anne Rice, το 1976, πάνω από έναν ολόκληρο αιώνα μετά το Dracula, δηλαδή. Πρέπει, όμως, να καταλάβεις ότι, όπως και ο προσφιλής Κόμης, έτσι και ο βρικόλακας της Rice αντιπροσωπεύει το πνεύμα της εποχή του (ειρωνικό να το λέω αυτό τη στιγμή που ο ίδιος ο Louis γυρνάει και λέει «I’m not the spirit of any age; I am at odds with everything and always have been») και την αντιμετώπισή των συγχρόνων του σε σχέση με το σεξ. Η Rice, λοιπόν, γράφει σε μια εποχή μετά τη σεξουαλική επανάσταση, όπου το σεξ δεν είναι πια κοινωνικά κατακριτέο. Θα ονομάσουμε το βρικόλακα αυτόν «Πυρηνικό Βρικόλακα», κατά τον «πυρηνικό άνθρωπο», επειδή ακολούθησε το Β’ Παγκόσμιο. Θα κάνω μια μικρή παρένθεση, στο σημείο αυτό, για να εξηγήσω για ποιο λόγο δίνω αυτήν την ονομασία. Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, παρατηρείται μια τάση αναζήτησης της προέλευσης του «κακού», τόσο στις κοινωνικές επιστήμες, όσο και στη λογοτεχνία. Κατάλοιπα αυτής της τάσης βλέπουμε μέχρι και την εποχή της Rice. Πράγματι, όλη η υπαρξιακή αναζήτηση που βρίσκεται στο επίκεντρο του Interview With The Vampire περιστρέφεται γύρω από την ύπαρξη και τη φύση του κακού. Βλέπεις, ο Πυρηνικός Βρικόλακας δεν είναι πλέον ο κακός της ιστορίας, αλλά ένα μάλλον συμπαθητικό και καταραμένο τέρας, που με σπαραγμό αναρωτιέται ποιος είναι, από πού προήλθε και ποιος είναι ο σκοπός του στον κόσμο αυτό. Και μπορεί να μη βιώνει σεξουαλική διέγερση, έχει, όμως, αισθήματα και, σε περισσότερες από μία περιπτώσεις, νιώθει ρομαντική αγάπη (Louis-Armand, Armand-Marius κ.ό.κ.). Η κατανάλωση αίματος αντικαθιστά την ερωτική πράξη σε μεγάλο βαθμό στα Vampire Chronicles, αλλά ακόμη κι αυτό δεν είναι απόλυτο, μιας και υπάρχει σκηνή στο The Vampire Armand όπου ο Armand και ο Marius κάνουν σεξ, με το δεύτερο να είναι ήδη βρικόλακας μερικές εκατοντάδες χρόνια.

Και θα έρθω πάλι να σου πω ότι η Rice δεν είναι παρά μόνο μία συγγραφέας από πολλούς και η οπτική της δεν είναι παρά μία οπτική ανάμεσα σε δεκάδες. Στο Fevre Dream του George R. R. Martin (ναι, του κυρίου με τις τιράντες που έχει γράψει το Game of Thrones…εεεε, το A Song of Ice and Fire, θέλω να πω), οι βρικόλακες είναι ένα τελείως ξεχωριστό είδος που ζευγαρώνει και κάνει παιδιά, όπως και οι άνθρωποι. Στο Sunglasses After Dark της Nancy A. Collins (στο οποίο, παρεμπιπτόντως, βασίστηκε όλο το World of Darkness της White Wolf αλλά και η μυθολογία της Buffy), η Sonja Blue γίνεται βρικόλακας όχι από το αίμα του δημιουργού της αλλά από το σπέρμα του. Στο Lost Souls της Poppy Z. Brite, οι βρικόλακες επίσης κάνουν σεξ και τεκνοποιούν κανονικά. Στο Anno Dracula του Kim Newman, το ίδιο. Στο Live Girls του Ray Garton, μία ομάδα από βρικόλακες διατηρούν peep show στη Νέα Υόρκη. Αυτά είναι μερικά, μόνο, από τα παραδείγματα που μπορώ να σου δώσω. Και δεν σου μιλάω, τώρα, για συγγραφείς της σειράς, έτσι; Σου μιλάω για βραβευμένους και καταξιωμένους δημιουργούς και για βιβλία που διαμόρφωσαν το είδος. Όπως και ο Ρομαντικός Βρικόλακας, έτσι και ο Πυρηνικός Βρικόλακας, λοιπόν, συμβολίζει τις τάσεις της εποχής του σε σχέση με το σεξ – απλά είναι διαφορετικές τάσεις γιατί οι εποχές έχουν αλλάξει και, απλά, το σεξ περιγράφεται γιατί κάτι τέτοιο δεν είναι πλέον μεμπτό.

Την ίδια, πάνω-κάτω, εποχή, είναι που εμφανίζεται κι αρχίζει να αναπτύσσεται το είδος του urban fantasy, με βιβλία όπως το War for the Oaks, της Emma Bull και το Guilty Pleasures της Laurell K. Hamilton. Το urban fantasy, ακολουθώντας την παράδοση του κλασσικού, γοτθικού διηγήματος που θέλει το βρικόλακα απομακρυσμένο από τον αναγνώστη (κοινώς, όχι αφηγητή), όμως επηρεάζεται ταυτόχρονα από το πρότυπο του Πυρηνικού Βρικόλακα και τον παρουσιάζει ως αντικείμενο ερωτικού πόθου για την πρωταγωνίστρια (λέω πρωταγωνίστρια διότι το urban fantasy με άντρες πρωταγωνιστές χειρίζεται διαφορετικά το θέμα, συνήθως). Αυτόν τον βρικόλακα θα τον ονομάσω «Σκοτεινό Αντικείμενο» (του Πόθου) και, στην πραγματικότητα, δεν αποτελεί ξεχωριστή λογοτεχνική τάση, όσο ένα συνοθύλευμα των προηγούμενων δύο. Η μεγάλη διαφορά του Σκοτεινού Αντικειμένου από το Ρομαντικό Βρικόλακα και τον Πυρηνικό Βρικόλακα, όμως, είναι η απώλεια της συμβολικής διάστασης. Το Σκοτεινό Αντικείμενο, βλέπεις, δεν συμβολίζει κάτι βαθύτερο (καταπιεσμένη σεξουαλικότητα ή υπαρξιακή αγωνία ή σεξουαλική απελευθέρωση, όπως είδαμε στις προηγούμενες περιπτώσεις). Είναι απλά το αντικείμενο του πόθου της πρωταγωνίστριας, είναι συνήθως πανέμορφος, πάμπλουτος και φοβερός εραστής – μόνο που τυχαίνει να κοιμάται τη μέρα και να πίνει αίμα αντί να τρώει μπριζόλες. Θα με ρωτήσεις, πιθανόν, τι φταίει γι’ αυτό και, ίσως, να υποστηρίξεις ότι σχετίζεται με την εισαγωγή του σεξ και του ρομαντικού στοιχείου στο είδος. Μάλλον δεν διάβαζες αρκετά προσεκτικά, διότι σου έδειξα ήδη με επιχειρήματα και συγκεκριμένα παραδείγματα ότι και το σεξ και ο ρομαντικός έρωτας υπάρχουν στο είδος από το 19ο αιώνα ήδη. Αυτό που φταίει, λοιπόν, είναι ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει μεγάλο κομμάτι της σύγχρονης λογοτεχνίας του φανταστικού: η απομυθοποίηση του μυθικού. Μιλάμε για συγγραφείς που γράφουν «φαντασία» χωρίς φανταστικά στοιχεία, που παίρνουν το μυθικό και το κάνουν καθημερινό. Το Σκοτεινό Αντικείμενο δεν είναι ένα πλάσμα που συμβολίζει τη σύγκλιση του θανάτου και του έρωτα˙ είναι απλά ένας πολύ ωραίος γκόμενος που κάνει καλό κρεβάτι και τυχαίνει να έχει κυνόδοντες. Καταλαβαίνεις τη διαφορά;

Και φτάνουμε στο «Χορτοφάγο Βρικόλακα» ή, αλλιώς, βρικόλακα της Stephanie Meyer ή, αλλιώς, σύγχρονο βρικόλακα. Θα σε ανατινάξω, τώρα, γιατί θα σου πω κάτι που δεν έχεις σκεφτεί ποτέ. Ο Χορτοφάγος Βρικόλακας εξέλιξε το είδος τη στιγμή που το Σκοτεινό Αντικείμενο το είχε σκοτώσει και θάψει. Πριν διαμαρτυρηθείς, συνέχισε να διαβάζεις, υπόσχομαι ότι θα εξηγήσω. Όπως είπα και πιο πάνω, το Σκοτεινό Αντικείμενο στέρησε από το βρικόλακα τη συμβολική του διάσταση και τον έφερε στην πεζότητα της καθημερινότητας. Έπαψε να είναι πλάσμα μυθικό και έγινε πλάσμα κοινότυπο. Τι συμβολίζει, θα μου πεις, ο Χορτοφάγος Βρικόλακας; Μα τη σύγχρονη Αμερική των όρκων αγνότητας, της δαιμονοποίησης του σεξ και των celibacy clubs, φυσικά. Την Αμερική (και όχι μόνο, δεν είναι ότι στην Ευρώπη δεν υπάρχουν αυτά) με τις εφηβικές εγκυμοσύνες και τους σεξουαλικά αδαείς εφήβους. Ε, ναι, λοιπόν, το Twilight εξέλιξε το είδος περισσότερο από το True Blood (που ποτέ δεν θυμάμαι πώς λένε τη σειρά βιβλίων, γι’ αυτό και γράφω τον τίτλο της σειράς, για ευκολία). Δεν λέω πως ήταν καλή εξέλιξη, λέω, όμως, πως ήταν εξέλιξη και πως το είδος πρέπει να εξελίσσεται. Κι αν πέντε, δέκα κοριτσάκια από τα χιλιάδες εκεί έξω που διάβασαν το Twilight (που, ναι, είναι απαίσιο) μπήκαν στη διαδικασία να ψαχτούν λίγο παραπάνω λογοτεχνικά, εγώ χαίρομαι. Εσύ;

Ο βρικόλακας, λοιπόν, συμβολίζει την εποχή του, όσον αφορά τη στάση της απέναντι στην ανθρώπινη (και, κακά τα ψέματα, κυρίως τη γυναικεία) σεξουαλικότητα. Οι στάσεις αυτές αλλάζουν ανάλογα με την εποχή και το σύμβολο τροποποείται και μεταλλάσσεται προκειμένου να ταιριάξει σ’ αυτές. Η ικανότητα του βρικόλακα να προσαρμόζεται είναι και ο λόγος για τον οποίο έχει παραμείνει ανθεκτικότατο λογοτεχνικό σύμβολο για πάνω από δύο αιώνες. Επίσης, επειδή το σεξ πουλάει, είτε περιγράφεται είτε υπονοείται. Θα σου πω, όμως, κάτι. Το ουσιαστικό πρόβλημα του είδους, όπως και κάθε είδους, δεν είναι το είδος καθεαυτό, αλλά το κοινό του. Έχω γνωρίσει και μιλήσει με πάρα πολλούς ανθρώπους που δηλώνουν πωρωμένοι με τους βρικόλακες και την εν λόγω λογοτεχνία. Πολλοί απ’ αυτούς μου έχουν επιτεθεί δημόσια επειδή τόλμησα να πω πως το Twilight είναι κακογραμμένο βιβλίο. Χωρίζονται, χοντρικά, σε τρεις κατηγορίες: α) στις νεαρές σε ηλικία κοπέλες που ανακάλυψαν τους βρικόλακες μέσα από το Twilight, το Vampire Academy, το House of Night, το Vampire Diaries, το Blue Bloods, το Morganville Vampires και άλλα εφηβικά ρομάντζα με επικάλυψη βρικόλακα, β) σε αυτούς που δηλώνουν σκληροπυρηνικοί του είδους κι έχουν διαβάσει, με μαθηματική ακρίβεια, ακριβώς πέντε πράγματα: Dracula, Carmilla, Interview With the Vampire, Salem’s Lot και κάτι από τα clan novels του Vampire: the Masquerade (άντε, μπορεί να έχουν διαβάσει κι ένα-δύο ακόμη, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι τόσο ψαγμένοι όσο νομίζουν ή ισχυρίζονται) και, γ) σε ανθρώπους που διαβάζουν λογοτεχνία για βρικόλακες από κάθε εποχή και κάθε γωνιά του κόσμου κι έχουν αρκετά ανοιχτό μυαλό ώστε να αναγνωρίζουν πως το να έρχεται νέο αίμα στο είδος δεν είναι κακό πράγμα.

Μην είσαι, λοιπόν, δογματικός γιατί, πίστεψέ με, στο 99% των περιπτώσεων δεν σε παίρνει. Δεν έχεις διαβάσει αρκετά και εκτίθεσαι.

Μην κρίνεις βιβλία που δεν έχεις διαβάσει. Το να έχεις δει τις ταινίες ή να έχεις ακούσει από άλλους δεν πιάνεται.

Μην αποπαίρνεις όποιον έμαθε το είδος από βιβλία όπως το Twilight. Αντ’ αυτού, πρότεινέ του καλύτερα βιβλία.

Μη μιλάς για βιβλία που δεν έχεις διαβάσει σαν να τα έχεις διαβάσει. Εκτίθεσαι, λέμε.

Μην κρίνεις σε προσωπικό επίπεδο και μην ψυχολογείς ανθρώπους που δεν ξέρεις επειδή τους αρέσουν διαφορετικά βιβλία απ’ ότι σε σένα.

Και, γενικά, ρε παιδί μου, ξεκόλλα. Δεν υπάρχει ένας μόνος μύθος για τους βρικόλακες, απόλυτα σωστός, με τον οποίο όλοι οι συγγραφείς να συμφωνούν και τον οποίο όλοι να ασπάζονται. Αν σου αρέσει το είδος, ψάξου λίγο. Ξέφυγε απ’ αυτά που διαβάζεις συνήθως και δοκίμασε κι άλλα πράγματα. Πίστεψέ με, θα εκπλαγείς. Υπάρχουν εξαιρετικά βιβλία εκεί έξω και χάνεις ένα τεράστιο κομμάτι του είδους αγνοώντας τα.

elgalla

Your Bones for Bricks and Blood for Mortar

 

“The Left Hand of Darkness” opens with a keystone set in with “a mortar of ground bones mixed with blood” (p.10). Estraven explains that, in older times, these were human but now they use animal ones instead.

The practice of sacrificing humans in construction was customary before and during the Dark Ages. In Greece, a folk ballad about the “Bridge of Arta” tells the tale of how a Chief Engineer entombed his wife in the foundations of the bridge. In Germany, infants were entombed in the foundations of castles and churches as protection against bad weather, war or the Devil. In England, the old nursery rhyme “London Bridge Has Fallen Down” -variations of which can be found in Ireland, France and Germany- addresses the very same issue. It is also believed that the Picts used to bathe the foundation stone of their remarkably strong castles in human blood as an offering to the Earth spirits.

There is often a religious element in these stories, for the human sacrifice usually aims to either appease some spirit or protect against some malicious presence (e.g. the Devil). The Karhidian custom of using human blood and bones as mortar seems to share this religious basis. In the Orgota creation myth, one of the three ice mountains says “I bleed”(p.190) and, then, uses this blood along with matter from the sun to make the land. Though different religions are dominant in Karhide and Orgoreyn, the resemblance between the two civilizations on this subject is uncanny.

However, blood and bone evoke yet another religious image: that of communion. The faithful partake of the body and blood of Christ who sacrificed himself in order to offer humans redemption. Similarly, Estraven’s sacrifice marks and opens the doors to a new era for Gethen. Thus, the novel ends as it begins; with a keystone set with blood and bones.

elgalla

320 Words Essays #1 - Dracula

Dracula and the "savage women"

 

 

During the 19th century, a quarter of all women were diagnosed with hysteria. The term literally means “of the uterus” and symptoms included paralysis, hallucinations and nervousness. Dracula’s kiss appears to inflict similar symptoms; Lucy sleepwalks and becomes increasingly restless and “voluptuous” (p. 180; p.286) as the Count continues to feed from her.

 

Feminist scholars have argued that hysteria was a culturally defined disorder, resulting from the rapidly changing role of women in Victorian society. Women invaded higher education and the workplace, but still upheld the puritan ideals. Hence, hysteria was the product of ambivalence and repressed sexuality. This duality is successfully depicted in Dracula; Mina is educated and eager to work, whereas Lucy is unmarried at an age when she would normally be considered a spinster. Yet, they are both chaste and express happiness at the prospect of marriage.

 

George Beard believed that hysteria was the result of “overcivilization”. Contrary to other male characters in the novel (e.g. Harker, Godalming) the Count remains untamed by civilization. Western Europeans would consider his origin barbaric, by both temporal and geographical criteria. He represents the sexually and culturally “other” (Hatlen, 1980) whose true power lies in that he is both frightening and desirable. His seduction of Lucy and Mina gradually turns them into “savage women”, a term used to describe patients diagnosed with hysteria.

 

The different fates that await the two women seem to support the theory that hysteria was a cultural construct. Furthermore, they convey the anxiety of Victorian men at the prospect of female liberation (Briggs, 2000). “Overcivilized” Lucy and Mina both become sexually liberated by the Count. For Lucy, embracing this sexuality leads to punishment via vampirism. Mina, saved by the male characters, conforms to their view of sexuality as evil and accepts her traditional role as a female. Thus, she remains alive and is restored in the eyes of both God and man.

Sign in to follow this  
×

Important Information

You agree to the Terms of Use, Privacy Policy and Guidelines.