Jump to content

odesseo's Blog

Sign in to follow this  
  • entries
    8
  • comments
    26
  • views
    976

Entries in this blog

 

Περί τέχνης

Δεν ξέρω τι είναι τέχνη. Ξέρω τι λένε κάποιοι, τι ορισμοί δίνονται σε κάποια βιβλία. Ξέρω ότι υπάρχει ένας ολόκληρος φιλοσοφικός κλάδος που ασχολείται με το θέμα. Αλλά πέρα από αυτό, δεν ξέρω τίποτε. Ξέρω ότι υπάρχουν πράγματα που μου αρέσουν και πράγματα που δεν μου αρέσουν. Ξέρω επίσης ότι έχω κατά καιρούς δημιουργήσει πράγματα που αρέσουν σε κάποιους. Αλλά δεν ξέρω τι είναι αυτό που κάνει κάτι να αρέσει σε κάποιον - ούτε καν σε μένα. Οι εσωτερικοί μηχανισμοί, αυτοί που με κάνουν να μου αρέσει ή να μη μου αρέσει κάτι, μού είναι άγνωστοι. Μπορώ να κάνω κάποιες εικασίες, της μορφής "μου αρέσει για τί μου θυμίζει το τάδε...", "δεν μου αρέσει γιατί προσβάλλει τα πιστεύω μου", αλλά όλα αυτά δεν εξηγούν τίποτε για το αντικείμενο - λένε κάτι σχετικά με μένα (τις αναμνήσεις και τα πιστεύω μου).   Ξέρω όμως ότι υπάρχει τέχνη, πολλή τέχνη - τη βλέπω παντού. Μικρή και μεγάλη, καλή και κακή, δήθεν και αυθεντική, εύπεπτη και σοβαρή. Αλλά οι χαρακτηρισμοί αυτοί δεν αφορούν ιδιότητες των πραγμάτων, δεν εκπορεύονται από τα ίδια τα πράγματα. Κυκλοφορούν μέσα στο κεφάλι μου (μαζί με όλα εκείνα τα "μού αρέσει", "μού θυμίζει", "μού τη δίνει") - κάπου τους διάβασα, τους άκουσα, από ανθρώπους πού εκτιμώ (γιατί άραγε;) και πιστεύω (ακόμη περισσότερο γιατί;)   Δεν με ενδιαφέρει τι (λέει καθένας για το τι) είναι τέχνη και τι δεν είναι. Μ' αρέσει να σκέφτομαι ότι ούτε και η τέχνη ενδιαφέρεται. Μ' αρέσει να σκέφτομαι ότι με υπερβαίνει, ότι υπάρχω μέσα της - ίσως είναι πιο κοντά στην αλήθεια αυτό, από όσο το ότι η τέχνη υπάρχει γύρω μου. Το ίδιο συμβαίνει με τη γλώσσα - και με τον κόσμο τον ίδιο.   Να δεις πώς το έλεγε ο ποιητής: Nicht wie die Welt ist, ist das Mystische, sondern dass sie ist. (Not how the world is, is the mystical, but that it is.)

odesseo

odesseo

 

Διδάσκεται η Λογοτεχνία;

Οι μαθητές, γονείς, καθηγητές και φίλοι του 52ου ΓΕΛ Αθηνών προσκαλούνται στο ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΑΠΟΓΕΥΜΑ, Πέμπτη, 26-1-2012, και ώρα 18:00. Θέμα: «Διδάσκεται η Λογοτεχνία;»   Συμμετέχουν: Σωτήρης Παστάκας, ποιητής, ψυχίατρος Βασίλης Λαλιώτης, ποιητής, μεταφραστής Δημήτρης Τριανταφυλλίδης, δημοσιογράφος, συγγραφέας, μεταφραστής   Συντονίζουν οι: Νίκος Βουτυρόπουλος, φιλόλογος Σπύρος Αραβανής, φιλόλογος, δημοσιογράφος   Η εκδήλωση εδώ.

odesseo

odesseo

 

Χάρολντ Μπλουµ:«Απελπιστική η παρακµή του αναγνωστικού κοινού»

«∆εν εκφράζω απελπισία για το µέλλον της λογοτεχνίας, πιστεύω ότι η καλή λογοτεχνία θα βρίσκει τρόπους να αναδύεται πάντοτε σε ευθεία σχέση µε τη µεγαλειώδη λογοτεχνία του παρελθόντος. Η απελπισία µου αφορά την παρακµή και την αποσύνθεση του αυθεντικού, πολιτισµένου αναγνωστικού κοινού...   Ολόκληρη η συνέντευξη εδώ.

odesseo

odesseo

 

Η αισθαντική μαγεία στην ερωτική ποίηση της Δέσποινας Κονταξή (ή: Πώς να μιλάς πολύ χωρίς να λες τίποτε)

Αρκετά στοιχεία υπεροχής αξίζει να επισημάνει ο κριτικός αναλυτής στην ερωτική γραφή της εμπνευσμένης ποιήτριας Δέσποινας Κονταξή. Αρχικά το έντεχνο αποτέλεσμα της μακροχρόνιας γόνιμης ενασχόλησης δένει με το επιλεγμένο ποιητικό αντικείμενο που λειτουργεί έντεχνα μέσα από τα εργαλεία της ψυχής και συνδράμει στη μορφολογική μέθη των νοητικών επεμβάσεων. Η ιδιαιτερότητα στις αναφερόμενες τάσεις ακολουθεί στην επιλογή των ποιημάτων της συλλογής Το Πορφυρό φιλί μια φιλολογική αλλά και μια κοινωνιολογική προοπτική. Η συνειδητή γνώση της εμφανίζει άγνωστα μέρη της ψυχολογικής διευθέτησης. Εμπεριστατωμένα επιτρέπει στην σχεδιαστική τονικότητα των επιτευγμάτων να συμπληρώνονται από εννοιολογικές αποκαλύψεις. Με ενδιαφέρουσα και πλούσια ευρηματικότητα η Κονταξή αναπτύσσει μια επικοινωνία και ένα συνεχή διάλογο με τους χαρακτήρες που παραθέτει. Ο απόλυτος ερωτισμός σε ότι γράφει εμφορείται από αισθαντικό ρεαλισμό και συνειδησιακόπάθος. Η τοποθέτηση της μεταλλάσσεται σε βαθμιαία επιλογή κλίμακας, ενδεικτική για το είδος αυτών των ταξιδιών, των υπερρεαλιστικών με απαιτήσεις φαντασίας. Η συνεχόμενη αυτοάμυνα που αναπτύσσει η ποιήτρια με ενταξιακά στοιχεία εμπεριέχει, ενορχηστρώνει και περικλείει υφέσεις που αποδίδουν ένα μοναδικό διακοσμητικό φουτουρισμό με αξεπέραστη πρωτοπορία. Η μορφοποίηση στο χώρο της μνήμης αναπλάθει, πολλαπλασιάζει και βαθμιαία αναπαριστά ικανοποιητικά ένα φιλτράρισμα σκέψεων. Οι αντιπαραθέσεις της υποδομούνται και μετοχοποιούν εποικοδομητικά ως εκθέματα το εύρος των αναζητήσεων της κατάστασης, της αμφισβήτησης και της βιωματικής αντίληψης που εναλλάσσεται με τη χαμένη αθωότητα σε ένα αέναο κύκλο αναφορών. Η καθαρότητα τονίζεται ευπρόσδεκτα μέσα από την ομοιογένεια στις ενότητες των στίχων. Η ερωτογενής ομολογιακή κατάθεση παράλληλα με την οντολογική και την κριτική επόπτευση δικαιώνονται στο βιβλίο μέσα από τη βαρύτητα που παρεπιδημεί έντονα σε συνάρτηση με το ορατό και το ονειρικό αποτέλεσμα. Με συλλογισμό, υπαρξιακή αγωνία και στάση συμμετρικότητας σχηματοποιεί προσωπικές σκιαγραφήσεις. Οδηγεί τον αναγνώστη προσανατολίζοντας τον στα μονοπάτια μιας μαγευτικής ατμόσφαιρας με αλήθεια και ευπρέπεια. Τον συγκινεί μέσα από τη μεστότητα και την ώριμη σύλληψη των ιδιότυπων εκφραστικών μέσων που χρησιμοποιεί. Γόνιμα πραγματοποιεί την προϋπόθεση για την ακεραιότητα με ειλικρίνεια και έκδηλο αυθορμητισμό που συμπληρώνεται με αισιόδοξη μουσικότητα, στοχαστικό ρυθμό, προσγειωμένη άποψη και ύφος ανωτερότητας. Η συνολική πρoσφορά της Δέσποινας Κονταξή σε αυτό το εκπόνημα προβάλει το απαύγασμα μιας αυθεντικής ιδεαλιστικής κατάστασης που συνυπάρχει με τις περιπέτειες της φλογισμένης εξαρσης. Mε παραστατικότητα αγγίζει την ανθρώπινη φιγούρα μεσα από εκτεταμένες αναφορές στη διανοητική υφή και στην εντεταλμένη ζωογόνο κατεύθυνση από τη φύση.   ΛΕΟΝΤΙΟΣ ΠΕΤΜΕΖΑΣ Θεωρητικός –Ιστορικός Τέχνης   Δηλαδή, μ' άλλα λόγια να... γαπιόμαστε.   Το βιβλίο εδώ. Έχει και μουσική. Απ' όλα έχει.

odesseo

odesseo

 

Νοήματα και ιδέες του Εγώ

[...] ο Descartes έθεσε στον εαυτό του το ερώτημα μήπως η πραγματικότητα που τον περιβάλλει είναι μόνο ένα όνειρο. Στην αγωνία του να περισώσει την πραγματικότητα της ύπαρξής του από την πανουργία του δαίμονα, ο Descartes αφήνει ανεκμετάλλευτο το ίδιο το όνειρο ως καθαρή πηγή φιλοσοφικού στοχασμού. Ο συλλογισμός του δεν προχωρά περισσότερο από το ότι “δεν υπάρχει όνειρο χωρίς κάποιον να το ονειρεύεται”. Πολλά χρόνια μετά τον Descartes, ο Edgar Alan Poe αναρωτιέται εάν όλα αυτά που ζούμε δεν είναι “παρά ένα όνειρο μέσα σε ένα όνειρο” [1]. Αυτό το ενδεχόμενο δεν πέρασε από το νου του Descartes. Τι θα σήμαινε όμως ένα τέτοιο ενδεχόμενο; Προφανώς όχι μόνο ότι ο κόσμος που περιβάλλει τον Descartes είναι ένα όνειρο, αλλά και ότι ο ίδιος ο Descartes είναι ένα ονειρικό πρόσωπο. Η προοπτική αυτή θα ήταν μοιραία για τον Descartes, καθώς καθιστά μάταιη οποιαδήποτε προσπάθεια να θεμελιώσει κάποιος την ύπαρξή του στη δυνατότητά του να ονειρεύεται, εάν κι εκείνος είναι ένα όνειρο.   Ο φιλόσοφος Daniel Dennett, σχολιάζοντας το διήγημα του Borges Τα κυκλικά ερείπια [2], παρατηρεί χαριτολογώντας ότι ο Descartes δεν αντιλήφθηκε τις επιπλοκές ενός τέτοιου ενδεχομένου ή, εάν τις αντιλήφθηκε, οπωσδήποτε θα έσπευσε να απορρίψει το ενδεχόμενο αυτό. Γιατί όμως να συμβεί αυτό; Άλλωστε το ότι ονειρευόμαστε είναι μια πραγματικότητα, πέρα από κάθε αμφιβολία. Εφόσον μάλιστα είμαστε σε θέση τις περισσότερες φορές να διακρίνουμε (αντίθετα, ευτυχώς, από τον Descartes) πότε ονειρευόμαστε και πότε όχι, θα πρέπει κι εμείς να είμαστε πραγματικοί. Η πρόκληση του Dennett, που περιγράφεται μοναδικά στο διήγημα του Borges, είναι να γίνουμε για μια στιγμή “Καρτέσιοι” και να δεχτούμε ότι ο κόσμος μας είναι μεν ονειρικός, αλλά ότι δεν τον ονειρευόμαστε εμείς [3]. Τι θα ήμασταν όμως εμείς σε έναν τέτοιο κόσμο;   Στα Κυκλικά ερείπια, ο Jose Luis Borges εξιστορεί τη δημιουργία ενός πλάσματος μέσα στο όνειρο ενός μάγου. Ο μάγος φτιάχνει στα όνειρά του το παιδί του, το μελετά και το πλάθει με λεπτομέρεια, το προικίζει με γνώσεις και δεξιότητες. Το όνειρο του πατέρα γίνεται η πραγματικότητα του γιου – οι δυο τους δεν μπορούν ποτέ να έρθουν κοντά, παρά μόνο όταν ο πατέρας βυθίζεται στον ύπνο. Κάποια στιγμή ο μάγος αποφασίζει να αφήσει το γιο του να φύγει, να ζήσει τη δική του ζωή και να διδάξει τη μαγεία και τη λατρεία της φωτιάς. Μόνο ένα σημάδι μπορεί να προδώσει την παράξενη φύση και υπόσταση του γιου: δεν μπορεί να τον αγγίξει η φωτιά. Και όταν κάποιοι άνθρωποι επισκέπτονται το μάγο και του μιλούν για κάποιον άλλο μάγο που περπατά στη φωτιά χωρίς να καίγεται, ο πατέρας αρχίζει να ανησυχεί μήπως ο γιος του καταλάβει την αλήθεια. Από την τυραννία αυτής της σκέψης ο μάγος λυτρώνεται όταν κάποια μέρα ξεσπά φωτιά στο κατάλυμά του και ο ίδιος μένει άθικτος, όταν τα πάντα γύρω του κατατρώγονται από τις φλόγες. Τότε ο μάγος καταλαβαίνει ότι και ο ίδιος ήταν ένα πλάσμα που το ονειρεύτηκε κάποιος άλλος.   Το γεγονός ότι ονειρευόμαστε είναι αληθινό. Γνωρίζουμε επίσης ότι το περιεχόμενα των ονείρων είναι πλασματικά για εμάς που ονειρευόμαστε. Είναι όμως έτσι και για τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν στο όνειρό μας; Φαίνεται παράλογο με την πρώτη ματιά, αλλά ποιος μπορεί να αρνηθεί λογικά το ενδεχόμενο να είναι ολόκληρος ο κόσμος μας ένα όνειρο που το ονειρεύεται κάποια άλλη νόηση; Γιατί να μην είναι ένας καρτεσιανός δαίμονας, ή και ο ίδιος ο Θεός του Descartes αυτός που ονειρεύεται τον κόσμο μας; Θα είχαμε τη δυνατότητα να γνωρίζουμε ότι ζούμε σε μια εικονική πραγματικότητα ή ότι είμαστε κι εμείς πλασματικοί;   Ο Borges λοιπόν μας προτείνει να σκεφτούμε την εξής εκδοχή: ακόμη κι αν είμαστε απολύτως βέβαιοι για το ότι δεν ονειρευόμαστε την ύπαρξή μας, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι δεν την ονειρεύεται κάποιος άλλος; Σε τελική ανάλυση, κάθε γονιός έχει όνειρα για το παιδί του και, ως ένα βαθμό, η ζωή του παιδιού συντονίζεται σύμφωνα με τις προσδοκίες και τα όνειρα του γονιού. Δεν είναι όμως αυτό που μας ενδιαφέρει φιλοσοφικά. Το σημαντικό είναι να αντιληφθούμε το πού αρχίζει και πού τελειώνει αυτή η σειρά από όνειρα. Είναι μια σειρά από όνειρα που φωλιάζουν το ένα μέσα στο άλλο, σαν τις ρώσικες κούκλες; Ή μήπως υπάρχει τελικά μόνο μία νόηση που ονειρεύεται όλα αυτά που εμείς βλέπουμε και θεωρούμε πραγματικά, μόνο και μόνο επειδή δεν τα ονειρευόμαστε εμείς; Ας θυμηθούμε την Πρόταση [...] του Spinoza [...]: ο Θεός είναι το μόνο ον το οποίο έχει υπόσταση και όλα τα πλάσματα είναι ιδέες στο νου του. Ως δημιουργός του κόσμου, ο σπινοζικός Θεός θα μπορούσε να είναι ο πρώτος “ονειρευτής” του κόσμου και ονειρευτής όλων των νοήσεων.   Κλείνοντας το σχολιασμό των Κυκλικών ερειπίων, ο Dennett επαναλαμβάνει τη σπινοζική ιδέα, με μια υλιστική προσέγγιση, όχι όμως λιγότερο γοητευτική [4]. Είμαστε μυθιστορήματα γραμμένα από το σώμα μας. Είναι όμως ένα μυθιστόρημα φανταστικό, ένα μυθιστόρημα που κρατάμε στα χέρια μας και το ξεφυλλίζουμε αδιάφορα ή το διαβάζουμε λαίμαργα, μόνο και μόνο επειδή οι ήρωές του είναι φανταστικοί; Με έναν τρόπο δύσκολο ίσως στη σύλληψη, πλούσιο όμως σε περιγραφική δύναμη, είμαστε την ίδια στιγμή κείμενα γραμμένα από το σώμα μας και αναγνώστες παρόμοιων τέτοιων “συν-κειμένων”. Κάποια από αυτά τα συν-κείμενά μας γίνονται τα ίδια συγγραφείς και πλάθουν ιστορίες για πλάσματα φανταστικά [5]. Αυτά όμως το ξέρουν ότι είναι φανταστικά; Κι αν αυτή η ερώτηση ακούγεται παράλογη, τι σημασία θα είχε για το σώμα μου ότι Εγώ πιστεύω ότι δεν είμαι φανταστικό πρόσωπο; “‘Εγώ’ λες και είσαι περήφανος γι’ αυτή τη λέξη. Μα το μεγαλύτερο είναι – που δε θέλεις να το πιστέψεις – το κορμί σου και το μεγάλο λογικό του: που δε λέει Εγώ, μα είναι Εγώ” [6].   Απόσπασμα από το άρθρο Νοήματα και ιδέες του Εγώ (ολόκληρο το άρθρο εδώ).   [1] Στο ποίημα A dream within a dream. [2] Jorge Luis Borges, Τα Κυκλικά ερείπια, από το βιβλίο Το Εγώ της Νόησης των D. R. Hofstadter - D. C. Dennett, εκδόσεις Κάτοπτρο, 1993. [3] Στην περίπτωση αυτή, παρατηρεί εύστοχα ο Robert Nozick, θα έπρεπε "να ανησυχούμε περισσότερο για το ότι κάποιος μας ονειρεύεται, παρά για το ότι ονειρευόμαστε" (απόσπασμα από το δοκίμιο Fiction, ή Πρόσωπα του Δράματος, όπως είναι ο ελληνικός τίτλος του στο βιβλίο των Hofstadter και Dennett, Το Εγώ της Νόησης, σελίδα 534). [4] “Δηλαδή υπονοείτε ότι εγώ είμαι το όνειρο του σώματός μου; Είμαι απλώς ένα φανταστικό πρόσωπο σ’ ένα είδος μυθιστορήματος που το συνθέτει το σώμα μου καθώς ενεργεί;” Αυτός θα ήταν ένας τρόπος για να περιγράψουμε την κατάσταση, γιατί όμως να χρησιμοποιήσουμε τον όρο “φανταστικό”; Ο εγκέφαλός μας […] επιτελεί τις φυσικές λειτουργίες του, ταξινομεί τα δεδομένα εισόδου και εξόδου, χωρίς να έχει την παραμικρή υποψία για ό,τι επιτελεί. (Το Εγώ της Νόησης, όπου και παραπάνω, σελ. 406) [5] Για το θέμα του λογοτεχνικού δυϊσμού, βλέπε το σύντομο δοκίμιο του Robert Nozick, Fiction, όπου και παραπάνω, καθώς και το δοκίμιο "Ποιος τελικά είμαι εγώ" από το βιβλίο του Αριστείδη Μπαλτά Αντικείμενα και όψεις εαυτού (Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2001). [6] Nietzsche, Friedrich, Also Sprach Zarathustra, (ελληνικός τίτλος: Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα, μετ. Άρη Δικταίου, εκδόσεις “Δωδώνη”, σελ 69-70).  

odesseo

odesseo

 

Οδός Καπνικαρέας

Κάθομαι σε ένα internet καφέ επί της οδού Καπνικαρέας...   [Διαβάζω την παραπάνω φράση, τη μοναδική που έχω γράψει εδώ και μερικά λεπτά. Συνειδητοποιώ ότι η φράση μου περιλαμβάνει μια λέξη αγγλική (γραμμένη μάλιστα με λατινικό αλφάβητο), έναν λόγιο εμπρόθετο προσδιορισμό και ένα τρανσέξουαλ όνομα. Κι όμως, τίποτε δεν αισθάνομαι να 'ναι λάθος. Όλα τα νιώθω σωστά, κι όλα ελληνικά - ακόμα και τη λέξη "internet". Μέσα σ' αυτή την αδιάφορη, ανούσια φράση γεύομαι την πεμπτουσία της γλώσσας, αυτό που την κρατάει ζωντανή χιλιάδες χρόνια - αυτό που ξεπερνά κι εμένα και τις απόψεις μου και τα συμπλέγματά μου: την ανεκτικότητά της στο λάθος. Και δεν μπορώ να μην αναρωτιέμαι τι στο διάτανο κάνω κάθε Σάββατο απόγευμα στο sff, εάν όλο κι όλο αυτό που διαπιστώνω είναι ότι η γλώσσα ανέχεται τα λάθη και ότι η ίδια ξέρει πώς να τα εγκολπώνεται και να τα αφομοιώνει; Ναι, η γλώσσα ανέχεται τα γραμματικά λάθη, τα αφομοιώνει, αλλά με μια αργή, υπομονετική διαδικασία, σχεδόν απαρατήρητη. Δεν επιδεικνύει καμιά σπουδή, και ούτε τη συγκινούν προσωπικές μου επιλογές, προτιμήσεις, απόψεις και συμπλέγματα: έχει όλο το χρόνο με το μέρος της, ενώ εγώ θέλω να μιλήσω τώρα, να πω ό,τι θέλω, όπως θέλω. Είπα σπουδή και σκέφτομαι πόσο χαριτωμένη είναι εδώ η αμφισημία της γλώσσας: η ίδια δεν δείχνει καμιά σπουδή, αλλά μου επιτρέπει να εκμεταλλευτώ την αργοπορία της (ώσπου να αποφανθεί για την ορθότητα του λόγου μου), προκειμένου να ασχοληθώ με τη σπουδή της. Και το πρώτο πράγμα που μαθαίνω μελετώντας τη, ίσως το σημαντικότερο, είναι η υπομονή.]

odesseo

odesseo

Sign in to follow this  
×

Important Information

You agree to the Terms of Use, Privacy Policy and Guidelines. We have placed cookies on your device to help make this website better. You can adjust your cookie settings, otherwise we'll assume you're okay to continue..