Jump to content

Η γρα Ανεζίνα


Recommended Posts

Πυθαρίων

Όνομα Συγγραφέα:Πυθαρίων

Είδος: Ιστορίες Τοπικής Παράδοσης

Βία; Όχι

Σεξ;Όχι

Αριθμός Λέξεων:667

Αυτοτελής; Ναι

Σχόλια: Σε βαριά Κρητική διάλεκτο

 

 

Η ΓΡΑ ΑΝΕΖΙΝΑ

 

Εκράθειε τη μαγκούρα τζης και την εκούνιενε απειλητικά στον αέρα, κι αναθεμάτιζε τσι βόρδους που τηνε πειράζανε τη στραβή, την έρμη, τη γρα Ανεζίνα. Μα μη θαρρείτε δα πως ήτανε κι αληθινές κατάρες τα λόγια τζης. Τόνά 'τανε το χούϊ τζης, τση’ ρεσε και κείσάς τση κακομοίρας κατά βάθος που τηνε πιλατεύγανε, γιατί άλλο δεν είχενε ν’ απασχοληθεί, μόνο με κειανά τα κοπέλια που τηνε γελούσανε και τση φωνιάζανε, τση τραβούσανε τα μανίκια κι΄ απόϊς εγλακούσανε σαν τα διαόλια γύρου τζης, ν’ αποφύγουνε τσι μαγκουριές. Μα και κιαμιά να τα ’βρισκε, ίσα που το καταλαβαίνανε, γιατί με δύναμη δεν ήτονε η κίνησή τζης. Ένα παιχνίδι ήτονε. Του δασκάλου του Νταρνταλοξεκούτη η βίτσα, από λιόκλαδο λιανό, επόνιενε και ήτσουζε μόνο στα δαχτύλια ντως για μέρες. Μα εσκούζανε στα ψόμματα, σαν και να τά ’χενε σβολώσει, κι’ ύστερα εχαχανίζανε κοροϊδευτικά πάλι, κι αυτή εχαμήλωνε τη κεφαλή κι εχασκογέλανε χωστά κάτω από το τζεμπέρι, να μη την πάρουνε χαμπάρι, μόνό ’κανε σαφί τη μανισμένη. Κιόνά ’τανε η αναπνιά τζης, με τούτονά ’ζενε η παντέρμη, και με τσι μυρουδιές, τσι φωνές και τσ’ αναμνήσες. Κι όντενε λείπανε στην τάξη και τσι σκόλες επαίζανε αλλού και τηνε ποξεχνούσανε και τηνε ’φήνανε αμοναχή, εφώνιαζε το Μαριώ το μικιό, κι ήρχουντανε κι εκάθιζε σιμά στο πεζούλι, και του’ λεγε ιστορίες που τσ’ αγάπανε, αλήθεια τσι’ λεγε, μόνό ’τανε σαν παραμύθια στου παιδιού τ’ αυθιά, που δεν επήγαινε σκολιό ακόμη και δεν εκάτεχε ήντά ’ναι ψόμμα κι ήντά ’ναι αλήθεια και τα εθάρρειενε όλα παραμύθια.

 

Και του ’λεγε για το Σταθιό, τον μπάρμπα τζης τση γρας Ανεζίνας, που αργά μια ταχινή του χειμώνα όντεν ήτανε νιός, εσυναπάντησε το Χάρο στο καλντερίμι κι ήτανε μαύρος και μεγάλος, κι επαλέψανε, μα το Σταθιό ’τανε κι αυτός γερός και χεροδύναμος και τονέ ’βαλε χάμε κι απόϊς εγίνηκενε ταύρος ο Χάρος και τονε νίκησε και πάλι κι εγίνηκε όφις δικέφαλος ύστερα ο Χάρος και χάθηκε στ’ αλώνια.

 

Και του ’λεγε για το Μιχάλη τον παππού, που τονε χτύπησε η πέτρα από το γεράνι έτσά που πότιζε το μποστάνι απ’ το πηγάϊ, κι ο πόδας του ήκαμε χρόνους να σάξει. Κι όντεν επόθανε κι αυτός στα γεραθειά ντου, ήρθενε μια νύχτα στη κάμερα σαν άσπρο περιστέρι κι επέτανε γύρου - γύρου απ’ το καντήλι, για να τση δώσει μήνυμα πως τηνε θυμούντανε.

 

Κι άλλες φορές απού μιξόκλαιε το κακορίζικο το Μαριώ γιατί ’χενε φάει κουτσουλιές απ’ τσ’ όρνιθες, ποιός κατέχει γιάντα δα το’ βγανε ’κειά το κοπέλι - μπορεί να φταίει που’ τρωε μόνο ντάκο βρεμένο και ζάχαρη και δεν είχενε ασβέστη - το’ παιρνε στη ποδιά τζης και το κανάκιζε και του ’λεγε πως δε δα πάθει πράμα και του ’ταζε πως δα του σάξει τηγανίτες και του ’λεγε κι άλλες ιστορίες.

 

Κι όντενε μπίτιζε, ήπιανε με τα δυο τζης χέρια το κεφαλάκι του μικιού και του χάϊδευε τα σγουρά μαλάκια του, του αγγέλου, κι ήτονε σαν να το ’θώριενε, απου δεν εμπόριενε με τα ίδια τζης τα μάθια να δεί πράμα μπλιό. «Να με θυμάσαι θες Μαριώ, όντε δα ’ποθάνω;» Το ’ρώτανε. Κι επετάριζε η ψυχή τζης όντέ ’λεγε το κοπέλι: «Να σε θυμούμαι θέλει, γιαγιά».

 

Κιαμιά βολά όντε βρέχει τσι βραδιές και μαζώνουνται στην παραστιά τ’ αγγόνια τζης τση γιαγιάς Μαρίας, ρωτούνε ήντα όνομα είναι κειόνά πούχει η μάνα ντως που ’ναι ασυνήθιστο στι μέρες τούτεσές. Και ’κείνη, κατεβάζει τη μαγκούρα απ’ τη σιντερένια μπρόκα στον πέτρινο τον τοίχο, αναμοχλεύει με τη μαχιά τα κάρβουνα να ζωντανέψει η φλόγα και τωσε λέει ιστορίες. Για το Σταθιό, που επάλεψε με το Χάρο στα καλντερίμια, τον παππού Μιχάλη που ’ρθενε σαν περιστέρι στην κάμερα και το Μαριώ το μικιό που ’τρωε τσι κουτσουλιές γιατί δεν είχενε ασβέστη. Ύστερα τωσε σάχνει τηγανίτες με το μέλι και τωσε λέει πως τούτηνέ την ώρα μιας γράς η ψυχή ξεπεταρίζει από χαρά. Κι όντεν έρχεται η μάνα ντως από τη χώρα να τα πάρει πάλι στο σπίτι, την ώρα που ξεπροβαίρνει απ’ την πορτέλα, χαμογελά από κάτω απ’ το τζεμπέρι : «Στο καλό αγγελούδια μου, στο καλό παιδί μου Ανεζίνα».

  • Like 1
Link to post
Share on other sites

Δεν ξέρω αν είσαι ντόπιος Κρητικός, αλλά έκανες ένα δυο μικρά λαθάκια όταν μετέφερες την προφορά. παράδειγμα

 

Εκράθειε τη μαγκούρα τζης και την εκούνιενε απειλητικά στον αέρα,

 

Εκράθειε τη μαγκουρα τζη και την εκούνιε απειλητικά στον αέρα,

 

Τόνά 'τανε το χούϊ τζης, τση’ ρεσε και κείσάς τση κακομοίρας

 

Τούτοσας ήτονε το χούϊ της, τση' ρεσε και κείνης της κακομοίρας

 

Μα και κιαμιά να τα ’βρισκε, ίσα που το καταλαβαίνανε, γιατί με δύναμη δεν ήτονε η κίνησή τζης

 

εδώ ποιο πολύ είναι θέμα άποψης. Εγώ θα το άλλαζα λίγο και θα το έβαζα κάπως έτσι:

 

Μα και κιαμιά να τα' βρισκε, ίσα που το νοιώθανε, γιατί δεν τζη βουρδούλιζε με δύναμη.

 

Κιόνά ’τανε η αναπνιά τζης, με τούτονά ’ζενε η παντέρμη, και με τσι μυρουδιές, τσι φωνές και τσ’ αναμνήσες.

 

Τούτη ήντανε η ζήση τση παντέρμης. Ετούτα κι οι μυρουδιές, οι φωνές και οι θύμησες.

 

 

 

Και ούτω καθ' εξής. Γενικά το τζη, είναι για πληθυντικό. Το τση είναι για ενικό. Γενικά, γιατί υπάρχουν και πάρα πολλές εξαιρέσεις. Το φωνήεν μπαίνει στην αρχή του ρήματος. π.χ. όντε απόθανε. Εγροίκησε. Ετσίγγλισε. Ανεθυμήθηκε ή εθυμήθηκε (ναι υπάρχει και αυτό).

 

Για περαιτέρω, υπάρχει το βιβλίο του Βιτώρου.

Link to post
Share on other sites
Πυθαρίων

Φίλε month, ευπρόσδεκτη είναι κάθε καλοδιάθετη κριτική, παρατήρηση και διόρθωση. Το ίδιο και η δική σου. Δεν θα επιθυμούσα συνεπώς να αντιλέξω μαζί σου στη λεπτομέρεια ( που δεν έχει καμιά απολύτως σημασία ), γιατί αυτό θα φαινόταν σαν διαφωνία - πράγμα που οπωσδήποτε δεν ισχύει - παρά μόνο να σου θυμίσω κάτι που ήδη γνωρίζεις, αλλά είναι χρήσιμo ως πληροφορία και για όλα τα μέλη του forum: Η Κρητική διάλεκτος παρουσιάζει σαφή σύνδεση με παλαιότερες φάσεις της ελληνικής (αρχαία ελληνική, ελληνιστική κοινή, βυζαντινή), αλλά και σαφείς επίσης επιρροές από Άραβες, Τούρκους, Ενετούς και Φράγκους. Στις διαφορετικές περιοχές της Κρήτης, από τα Φαλάσαρνα και την Κίσσαμο, μέχρι το Παλαίκαστρο και τη Σητεία, διαπιστώνονται έντονες διαφοροποιήσεις στην ομιλούμενη Κρητική διάλεκτο, που αφορούν στην φωνητική - φωνολογία, στην μορφολογία, στην σύνταξη και στο λεξιλόγιο. Υπάρχουν κύρια κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ των διαφοροποιήσεων αυτών, αλλά και αποκλίσεις που σχετίζονται μ’ έναν ιστορικό και έναν επί μέρους γεωγραφικό προσανατολισμό (επαρχίες, υποπεριοχές). Η γραπτή μεταφορά του Κρητικού γλωσσικού ιδιώματος από τον 14ο αιώνα και κυρίως κατά την ακμή της κρητικής λογοτεχνικής παραγωγής (16ος αιώνας μέχρι τα μέσα του 17ου), αλλά και μετά τον 19ο αιώνα, ( μεσολαβεί η Τουρκική κατοχή από το 1669 έως το 1898, διάστημα κατά το οποίο δεν υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες) κωδικοποιεί κατά έναν τρόπο τα στοιχεία του. Ο ιδιωματικός όμως λόγος είναι κατ’ εξοχήν προφορικός. Κατά συνέπεια, υπόκειται σ’ ένα ΄΄άσυλο΄΄ που επιτρέπει αποκλίσεις ακόμα και στις γραπτές καταγραφές. Με δεδομένο ότι ο τόπος διαμονής μου είναι οι Πάνω Γούβες του νομού Ηρακλείου, ότι η καταγωγή μου έλκεται από το Λασίθι ( αρκετά μακριά λοιπόν από την περιοχή σου ) και ότι απλά μετέτρεψα μια διαλεκτική εκδοχή από ηχητικό άκουσμα σε γραπτό κείμενο λογικοποιώντας το ορθογραφικά, ερμηνεύονται οι μεταξύ μας διαφορές και γίνεται απόλυτα αιτιολογημένη, κατανοητή, θεμιτή και αποδεκτή κάθε σου ιδιαίτερη τοποθέτηση.

Χαιρετώ με αγάπη κάθε σπιθαμή της Κρήτης και σ’ ευχαριστώ.

 

 

  • Like 1
Link to post
Share on other sites
Electroscribe

Όμορφη ανθρώπινη ιστορία που ίσως θα ήθελε ένα μικρό περασματάκι για να γίνει ακόμη πιο "ρευστή" (δυστυχώς δεν έχω συγκεκριμένες προτάσεις).

 

Εγώ κατανόησα σχεδόν όλες τις λέξεις/εκφράσεις, αλλά έχοντας μεγαλώσει στα επτάνησα διαθέτω παρεμφερείς γλωσσικές επιρροές (από Ενετούς την ίδια περίοδο κτλ.). Θα ήταν χρήσιμο να μας πει κάποιος πώς του φάνηκε, ο οποίος να μην ξέρει γρι απ' αυτά.

Link to post
Share on other sites
  • 2 weeks later...
Dark desire
Όμορφη ανθρώπινη ιστορία που ίσως θα ήθελε ένα μικρό περασματάκι για να γίνει ακόμη πιο "ρευστή" (δυστυχώς δεν έχω συγκεκριμένες προτάσεις).

 

Εγώ κατανόησα σχεδόν όλες τις λέξεις/εκφράσεις, αλλά έχοντας μεγαλώσει στα επτάνησα διαθέτω παρεμφερείς γλωσσικές επιρροές (από Ενετούς την ίδια περίοδο κτλ.). Θα ήταν χρήσιμο να μας πει κάποιος πώς του φάνηκε, ο οποίος να μην ξέρει γρι απ' αυτά.

 

 

Εγω Κρητικα τωρα αρχισα να μαθαινω. Η πεθερουλα μου ειναι απο το Ηρακλειο και, λόγω ηλικιας (καβατζαρει αισιως τα 69), τα μιλαει βαρια (φανταστειτε σκηνικο τωρα: απο τη μια η πεθερα με τα κρητικα, από την αλλη η γιαγια μου με τα ποντιακα, και στη μεση εγώ να κανω τον μεταφραστη! Γελιο μεχρι δακρυων)

Σε γενικες γραμμες καταλαβα τι λεει το κειμενο (με βοηθησε κι ο μελλων συζυγος) και το ερωτευτηκα Μη σας πω οτι ζηλεψα κιολας και ψαχνω χρονο να γραψω κατι αντιστοιχο στα ποντιακα

Link to post
Share on other sites

Πωω είχα καιρό να διαβάσω ιστορία σε τέτοιο ύφος.

 

Μου θύμισε τα σόγια μου (καταγωγή από Χανιά :p). Σωστές οι παρατηρήσεις του month. Πολύ ωραία η ιδέα σου Πυθαρίων! :thmbup:

Link to post
Share on other sites
  • 1 month later...
Βρασίδας

Πολυ καλη ιδέα, πολυ ζεστό παραμύθι. Δεν ειμαι ειδικος στην κρητική διαλεκτο και δε μου χτυπησανε ιδιαίτερα τα λάθη αν όντως γίνανε. Απλα φανταζόμουνα μια γιαγιά να μου λέει το ... παραμύθι. Μου θύμισε και τη δική μου τη γιαγιούλα, κι ας μην ητανε Κρητικιά

 

(μεγάλη αγάπη η Κρήτη....)

Link to post
Share on other sites

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Paste as plain text instead

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

Loading...
×
×
  • Create New...

Important Information

You agree to the Terms of Use, Privacy Policy and Guidelines. We have placed cookies on your device to help make this website better. You can adjust your cookie settings, otherwise we'll assume you're okay to continue..