Το τέλος του ρομαντισμού: Ποιο τραύμα σάς ανάγκασε να μάθετε να γράφετε από την αρχή;

[Σεργκέι Κάμενεφ]

Ας αφήσουμε στην άκρη τις θεωρίες για τη "θεία έμπνευση", τις όμορφες μούσες και τα ρομαντικά κλισέ. Αυτά είναι για να γεμίζουν σελίδες στα εγχειρίδια δημιουργικής γραφής. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο βρώμικη: η καλή λογοτεχνία –και ειδικά η σκοτεινή– δεν γεννιέται από τη χαρά. Γεννιέται όταν η ζωή σε κολλάει στον τοίχο και σε ξερνάει αλλαγμένο.

Ήθελα να ανοίξω μια συζήτηση χωρίς προσωπεία. Με ενδιαφέρει να μάθω αν υπήρξε στη ζωή σας ένα πραγματικά τραγικό συμβάν, μια τραυματική εμπειρία ή μια απώλεια, που δεν σας έκανε απλώς να γράψετε "ένα ποίημα για να ξεσπάσετε", αλλά που σας σακάτεψε, σας άλλαξε ριζικά ως ανθρώπους και αυτόματα μεταμόρφωσε τη συγγραφική σας φωνή. Εκεί που οι στολισμένες λέξεις πέθαναν και έμεινε μόνο η ωμότητα.

Για να μην κρύβομαι πίσω από το δάχτυλό μου και για να σπάσω τον πάγο, θα καταθέσω τη δική μου αλήθεια.

Για μένα, το σημείο μηδέν ήρθε πριν από τρία χρόνια, παραμονή Πρωτοχρονιάς. Ήμασταν έξω με τον κολλητό μου στην επαρχιακή πόλη που μεγαλώσαμε και κόβαμε βόλτες κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό, δίπλα στον ξεροπόταμο. Σε μια μικρή πόλη, μετά την μια τα ξημερώματα επικρατεί η ερημιά. Είχαμε ξεμείνει από λόγια και περπατούσαμε στα πεζούλια, μέχρι που είδαμε έναν μεσήλικα κύριο σκαρφαλωμένο πάνω στο κοντό πέτρινο τειχάκι που χώριζε τον δρόμο από το κενό του ξεροπόταμου, ελαφρά γερμένο μπροστά. Έκλαιγε με λυγμούς και έβριζε.

Πλησιάσαμε και προσπαθήσαμε να τον μεταπείσουμε, να του πούμε ότι όσο σκατά κι αν είναι τα πράγματα, αν πέσει δεν θα υπάρξει γυρισμός. Μας έβρισε και πήδηξε. Μόλις ακούστηκε το σώμα του να σκάει στον πάτο του ξεροπόταμου, άρχισα τους εμετούς στο πεζοδρόμιο. Ο φίλος μου άρχισε να κλαίει και με τρεμάμενα χέρια κάλεσε την αστυνομία. Ακόμα και τώρα, κάθε φορά που γυρνάω στην πόλη μου, φροντίζω να πιω μια μπύρα δίπλα σε εκείνο το τειχάκι. Κουβαλάω πάντα τη λύπη και τις τύψεις που δεν έδρασα πιο γρήγορα, πιο αποτελεσματικά.

Εκείνο το βράδυ ο ρομαντισμός πέθανε. Κατάλαβα ότι το τέλος δεν έχει μουσική υπόκρουση, ούτε ποιητική δικαιοσύνη. Έχει μόνο τον ξερό ήχο της πτώσης και τη μυρωδιά του εμετού στο κρύο μπετόν. Εκείνη τη στιγμή η γραφή μου άλλαξε οριστικά. Έχασε κάθε ανάγκη για εντυπωσιασμούς. Έγινε πιο κρύα, πιο ανατομική, πιο αληθινή.

Έχετε βιώσει ένα τέτοιο σκληρό "πριν και μετά" στην πορεία σας; Ή συνεχίζει η λογοτεχνία και η ποίηση να φέρει την ίδια αγνότητα και ομορφιά ;;;

[Ιρμάντα]

Ευχαριστούμε που μοιράστηκες αυτή την εμπειρία. Ναι είναι δεδομένο πως έχει λειτουργήσει για πάρα μα πάρα πολλούς έτσι. Θα πω ότι δεν έχει σημασία το βάρος αν θες της εμπειρίας. Αλλά το πώς εισπράττουμε, για τους χψ λόγους, την εμπειρία αυτή. Ο θάνατος ενός γονέα για παράδειγμα μπορεί να είναι αρκετά κοινή εμπειρία, ειδικά αν δεν ήταν αυτοκτονία/ φόνος ξέρω γω να προσδώσει ένα γερό σοκ στην κατάσταση αλλά φυσικά αίτια. Ωστόσο μπορεί να σε αποδομήσει. Άλλος, πιο χοντρόπετσος, θα έβλεπε ό,τι και εσύ και πέρα βρέχει. Ή άλλοι γράφουν για να ζήσουν τη ζωή που δεν έζησαν. Έτσι απλά. Ήθελα να γίνω αστροναύτης και δεν έγινα. Ήθελα να γίνω εξερευνητής και δεν έγινα, και ούτω καθεξής.

Ή γοητεύεται κάποιος από τις ιστορίες που διαβάζει και γεννιούνται στο μυαλό του ένα εκατομμύριο άλλες -my case. Στρώνεσαι και δοκιμάζεις και εσύ. 

Edited July 2 by Ιρμάντα

[Σεργκέι Κάμενεφ]

Έχεις απόλυτο δίκιο σε αυτό που λες για το "εσωτερικό φίλτρο". Η ιδιοσυγκρασία του καθενός καθορίζει το πόσο βαθιά θα εισχωρήσει το καρφί. Ένας άλλος στη θέση μου μπορεί να το ξεπερνούσε σε μια βδομάδα. Για μένα, όμως, αυτό το γεγονός διέλυσε τις ψευδαισθήσεις.

Όσο για το ότι κάποιοι γράφουν για να ζήσουν τις ζωές που δεν έζησαν , νομίζω ότι και αυτό κρύβει μια δική του, βουβή μελαγχολία. Μια έλλειψη. Ίσως τελικά η συγγραφή να είναι πάντα μια προσπάθεια να γεμίσουμε ένα κενό – είτε αυτό δημιουργήθηκε από ένα βίαιο σοκ είτε από μια ζωή που ένιωθε στάσιμη.

[Γιώργος77]

Καλησπέρα! Όλοι οι άνθρωποι ανεξαιρέτως βιώνουν κάποια στιγμή στη ζωή τους το ψυχικό Τραύμα. Το πώς θα επηρεάσει τον τρόπο γραφής τους είναι κάτι ήσσονος σημασίας για μένα. Το θέμα είναι πώς θα προχωρησουν στη ζωή τους και πως θα αποφύγουν την κατάθλιψη, την ψυχική κατάρρευση, την καταστροφή της ζωής τους κλπ. κλπ. κλπ.

[Σεργκέι Κάμενεφ]

Χαίρομαι για τις απαντήσεις και τις τοποθετήσεις σας, αλλά νομίζω ότι χάνουμε λίγο την ουσία αυτού που έθεσα.

Δεν αναφέρομαι στη συγγραφή ως "φάρμακο" ή ως μέσο για να ξεπεράσουμε μια δύσκολη κατάσταση. Αυτή η θεραπευτική ιδιότητα της τέχνης είναι δεδομένη και χιλιοειπωμένη.

Εγώ δεν ρωτάω για την ίαση, ρωτάω για τη δομική μετάλλαξη της συγγραφικής ταυτότητας και του τρόπου γραφής σας. Με ενδιαφέρει να μάθω αν το σοκ μπήκε μέσα στην τεχνική σας, στη γλώσσα σας, στη δομή των προτάσεών σας. Όχι πώς η ποίηση σας βοήθησε να νιώσετε καλύτερα, αλλά πώς το τραύμα σάς ανάγκασε να γράφετε με έναν τρόπο που πριν δεν θα μπορούσατε καν να συλλάβετε – ίσως πιο ωμό, πιο απογυμνωμένο, πιο παγερό.

Υπάρχει κάποιος που να είδε το στυλ του να αλλάζει ριζικά μορφή, λόγω συγκεκριμένων συνθηκών ή γεγονότων;;;

[Ιρμάντα]

Όχι όπως το θέτεις. Όσα δύσκολα πέρασα λειτούργησαν σταδιακά. Δεν υπάρχει πριν και μετά, διαχωριστική γραμμή τέτοιου είδους σε μένα. Σε πολλούς δεν υπάρχει κάτι τόσο ξεκάθαρο. 

Edited July 4 by Ιρμάντα

[WILLIAM]

Πιστεύω ότι αυτό που ρωτάς εξαρτάται από δύο πράγματα, τον ψυχισμό κάποιου γενικότερα και το γιατί γράφει ειδικότερα. Ένα τραυματικό γεγονός θα επηρεάσει τον καθένα διαφορετικά. Το αν θα αλλάξει τη γραφή του εξαρτάται και από κάτι άλλο. Αν κάποιος γράφει γιατί θέλει να βγάλει πράγματα από μέσα του, βιωματικά και προσωπικά ένα τραύμα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο γραφής. Αν γράφει όμως γιατί ζει έτσι πράγματα που δεν μπορεί αλλιώς η γραφή μπορεί να μην αλλάξει γιατί μιλάει για αυτά που θέλει να ζήσει και το τραύμα θέλει να το αφήσει πίσω και να το ξεχάσει.

Προσωπικά δεν έχει αλλάξει τίποτα την γραφή μου, πιστεύω γιατί από την αρχή έγραφα επειδή μου άρεσε να λέω ιστορίες. Παρότι έγινε τρόπος ζωής για μένα, το τι πέρασα σε αυτά τα χρόνια ποτέ δεν επέδρασε στο γράψιμό μου.

[Σεργκέι Κάμενεφ]

Κατ' αρχάς, οφείλω μια συγγνώμη για τη σιωπή μου όλο αυτό το διάστημα και για το χρονικό διάστημα που μου πήρε να επανέλθω στο συγκεκριμένο θέμα.

Διάβασα με πολλή προσοχή όλες τις τοποθετήσεις και τις διαφορετικές προσεγγίσεις που μοιραστήκατε εδώ. Κρατώντας κάτι από την οπτική γωνία του καθενός, ένιωσα ότι δέχτηκα και επεξεργάστηκα κάθε δυνατή απάντηση που θα μπορούσε να δοθεί στο αρχικό μου ερώτημα. Χρειαζόμουν απλώς λίγο χρόνο για να «κάτσουν» όλες αυτές οι σκέψεις μέσα μου πριν επανέλθω.

Θέλω, ωστόσο, να πάω τη συζήτηση ένα βήμα παρακάτω, με ένα ερώτημα που με απασχολεί έντονα:

Αν κάποιος προσπαθούσε να αποτυπώσει στο χαρτί ένα πραγματικά οδυνηρό βίωμα, ποιο πιστεύετε ότι είναι το πιο δύσκολο συναίσθημα για να μεταφερθεί αυτούσιο με λέξεις;

Είναι ο αρχικός, βουβός πανικός; Είναι η παγωμάρα της στιγμής; Ή μήπως η περίεργη ενοχή που έρχεται όταν όλα έχουν πια τελειώσει; Πώς γράφεται η αληθινή οδύνη χωρίς να καταλήξει να ακούγεται μελό ή επιφανειακή;

[Ιρμάντα]

Θα πω για αρχή αυτό: όσο απομακρύνεται από το τραύμα τόσο ευκολότερα γράφεις για αυτό. Αλλιώς, αν το τραύμα είναι πρόσφατο και θες να το αποτυπώσεις, τότε πιθανώς να μιλάμε για θεραπευτική, ψυχοθεραπευτική ενδεχομένως γραφή, για "ξεκάπνισμα" περισσότερο. 

Όσον αφορά στο ερώτημά σου φοβάμαι πως δεν υπάρχει συνταγή. Μπορεί να είναι όλα αυτά. Μπορεί να πείσεις τον αναγνώστη πως είναι όλα αυτά, αλλά να μην είναι κάποιο συγκεκριμένο βίωμα. Προσωπικά βρίσκω πως οι κόφτες προτάσεις εντείνουν το κείμενό σου χωρίς να το φορτώνουν. Μια περιγραφή ωμής βιας δεν ζει ανάγκη από ποιητικές εξάρσεις και μάλλον δεν έχει καν ανάγκη από εξάρσεις, καθώς από μόνη της προσφέρει αρκετή ένταση. 

Θα επανέλθω επ' αυτού. 

[Ιρμάντα]

Περί θεραπευτικής γραφής, αν κάποιος ενδιαφέρεται, τσεκάρετε εδώ:

[Σεργκέι Κάμενεφ]

Και φυσικά, υποστηρίζω πως προκειμένου κάποιος να ανοιχτεί ή ακόμα να αποτυπώσει σε χαρτί κάτι που τον απασχόλησε βαθύτατα και για μεγάλο χρονικό διάστημα πρέπει να το έχει καταπολεμήσει. Όταν η πληγή είναι ακόμα φρέσκια δεν γνωρίζεις πως να σταθείς απέναντι του, δεν γνωρίζεις πως να το χαρακτηρίσεις γιατί τα επίθετα που χρησιμοποιείς συνεχώς αλλάζουν. 

Όσον αφορά το σχόλιο για την συνταγή, συμφωνώ. Δεν υπάρχει συγκεκριμένος τρόπος να αποτυπωθεί κάτι τέτοιο, χάρη στην πολυπλοκότητα της σκέψης , και μάλιστα πιστεύω πως αυτό είναι το όμορφο. Βέβαια και πάλι θα ήθελα να δω τι έχουν να δηλώσουν και οι υπόλοιποι. 

Τώρα αν με επιτρέπεις πάω να διαβάσω όσα έχεις γράψει περί της θεραπευτικής γραφής! 

Edited July 16 by Σεργκέι Κάμενεφ