Στοιχεία Κοσμοπλασίας 1 - Γεωμορφολογία

[Ιρμάντα]

Στοιχεία Κοσμοπλασίας 1 - Γεωμορφολογία

Πολλοί αρχίζουν να γράφουν μία ιστορία και γύρω από την ιστορία τους πλάθεται ο κόσμος τους, ψηφίδα την ψηφίδα. Δεν τους απασχολεί ιδιαίτερα η κοσμοπλασία, ή την υφαίνουν σταδιακά. Υπάρχουν πολλοί όμως που ξεκινούν φτιάχνουν έναν κόσμο, ένα σύμπαν, από την αρχή και τοποθετούν σε αυτό την ιστορία τους ή την πλάθουν για να ταιριάζει μέσα σε αυτό. Πάμε να ρίξουμε μία ματιά σε μερικά στοιχεία κοσμοπλασίας όσον αφορά στη γεωγραφία – για αρχή.

Η γεωγραφία ενός σύμπαντος οφείλει να υπακούει σε κανόνες και οι κανόνες αυτοί δεν μπορεί να είναι άλλοι από αυτοί που διέπουν την υπάρχουσα γεωγραφία. Μελετήστε με προσοχή έναν γεωφυσικό χάρτη, μελετήστε τη φορά των ποταμών, τις εκβολές τους, τις οροσειρές, τις πεδιάδες και τα οροπέδια. Πώς σχηματίζονται; Τι είναι πιθανό να ανταμώσουμε σε παραθαλάσσιες περιοχές και τι στην ενδοχώρα; Θα κληθούμε να φτιάξουμε το χάρτη μας με ανάλογο σκεπτικό.

Το κλίμα είναι σε άμεση σύνδεση με την τοπογραφία. Είναι παραθαλάσσια η φανταστική μας χώρα ή ορεινή; Ποιες συνθήκες κλιματολογικές επικρατούν στο Βορρά και τον Νότο; Βρισκόμαστε σε πλανήτη γύρω από έναν αστέρα παρόμοιο με τον δικό μας ή θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε ζητήματα τύπου Το Πρόβλημα των Τριών Σωμάτων; Πόσα φεγγάρια υπάρχουν, ποιος ο κύκλος και ποια η επιρροή τους; Φυσικά, για να είμαστε πειστικοί σε αυτό οφείλουμε να γνωρίζουμε πολύ καλά πώς το δικό μας φεγγάρι επηρεάζει τον δικό μας κόσμο, τα νερά μας, την πανίδα και τη χλωρίδα μας.

Θα μου πείτε, ποιος ο λόγος να φτιάξω έναν φανταστικό κόσμο αν είναι να ακολουθήσω τυφλά τους κανόνες του δικού μας κόσμου; Θυμόμαστε ότι σε κάθε περίπτωση τα υλικά μας, ό,τι και να θέλουμε να δημιουργήσουμε, πρέπει να είναι τα υλικά που μας παρέχονται από το περιβάλλον μας. Η φαντασία μας μπορεί να τα ανασυντάξει αλλά δεν μπορεί να λειτουργήσει ολωσδιόλου αυθαίρετα. Ή δεν μπορεί σε όλες τις περιπτώσεις. Μπορεί να υπάρχει ένα ποτάμι που να ρέει από τη θάλασσα προς το βουνό, αλλά τούτο πρέπει να είναι μια εξαίρεση, μία περίπτωση, μία επίπτωση αρχαίας μαγείας, μια κατάρα, ένα αξιοθαύμαστο φαινόμενο που καλό είναι μάλιστα να παίξει και κάποιο ρόλο στην ιστορία μας. Αν όλα τα ποτάμια τρέχουν ανάποδα χωρίς λόγο χάνει τη δυναμική της η ίδια η ιδέα. Σε ένα συγκεκριμένο μέρος του σύμπαντός μας μπορεί να καταργούνται οι φυσικοί νόμοι, αλλά δεν μπορεί να συμβαίνει παντού. Μπορεί να έχουμε μία λίμνη γεμάτη οξύ, αλλά θα είναι μία και θα έχει λόγο ύπαρξης. Όπως σε ένα σύμπαν δεν είναι δυνατόν να είναι όλοι μάγοι, όλοι ξωτικά, όλοι καλλιτέχνες, όλοι δυσλεκτικοί. Πρέπει να υπάρχει ποικιλία, και μάλιστα, όσο πιο εξαίρετη και ξεχωριστή μία ποιότητα, τόσο πιο σπάνια πρέπει να απαντάται.

Λάβετε υπόψη ότι το κλίμα και η γεωμορφολογία είναι πολύ σημαντικοί παράγοντες για να αποφασίσετε πώς ακριβώς θα τοποθετήσετε τις πολιτείες, τα χωριά και τους δρόμους σας. Μία πόλη φωλιασμένη σαν φρούριο στα βουνά πρέπει να έχει έναν πολύ καλό λόγο για τον οποίο χτίστηκε σε ένα τόσο άβολο μέρος. Μήπως λυμαίνονται πειρατές τα παράλια; Μήπως κάποια μυστηριώδης επιδημία χτύπησε όλους τους κατοίκους των πεδινών, αλλά για κάποιο (μαγικό/ ιστορικό/ θρησκευτικό) λόγο δεν αρρωσταίνουν οι βουνίσιοι; Τι συμμάχους έχουν οι άνθρωποι των βουνών, τι συνήθειες, πώς η κατοικία τους επηρεάζει την καθημερινότητα, τη λατρεία τους, πώς ζουν αυτοί οι άνθρωποι; Είναι κτηνοτρόφοι, καλλιεργητές, κυνηγοί; Επεξεργάζονται τομάρια ζώων; Τι μαγεία έχουν, αν έχουν, πώς είναι το παρουσιαστικό τους, ποιες οι αντοχές και οι αδυναμίες τους; Οι νησιώτες στο σύμπαν σας δεν μπορούν να έχουν ίδια χαρακτηριστικά με τους βουνίσιους, και αν έχουν θα πρέπει να το δικαιολογήσετε: κοινή καταγωγή ίσως, μετακινήσεις πληθυσμών, επίθεση από εχθρικούς λαούς ή υπερφυσικά πλάσματα κ.λπ.

Το κεφάλαιο γεωγραφία είναι λοιπόν εξαιρετικά σημαντικό σαν πρώτο βήμα για την κοσμοπλασία μας. Είναι σημαντικό να αποφασίσετε τι χώρο/γαία έχετε. Είναι επίσης σημαντικό να φτιάχνετε τους χάρτες σας και να τους συμβουλεύεστε ή να τους τροποποιείτε όσο προχωράτε. Όσο κακότεχνοι ή άσχημα ζωγραφισμένοι και αν σας φαίνονται, σας είναι χρήσιμοι. Έχετε ένα χάρτη γεμάτο πεδιάδες, ένα χάρτη ορεινών χωρών, ένα χάρτη γεμάτο νησιά, όπως στο Έπος της Γαιοθάλασσας; Ένα χάρτη βασισμένο στον δικό μας κόσμο, όπως στον Πρίγκιπα των Αγκαθιών; (Αν ναι, γιατί; Πρόκειται για παράλληλο σύμπαν, για σύμπαν μετακαταστροφικό, για μεσαιωνική ιστορία με πασπάλισμα μαγείας; ) Αποφασίστε πόσα κομμάτια από τον κόσμο που πλάθετε είναι απαραίτητο να αποκαλυφθούν για να υποστηριχτεί η ιστορία σας. Ο αναγνώστης δεν χρειάζεται να έχει υπόψη του όλη τη δουλειά που έχετε κάνει για να πλάσετε τον κόσμο σας, όσο περήφανοι και αν αισθάνεστε για αυτό. Η δουλειά ποτέ δεν πάει χαμένη και θα βρει το δρόμο της για την καρδιά του αναγνώστη, ακόμη και αν δεν δημοσιεύσετε όλους σας τους χάρτες και τα εκατό παραρτήματα σχετικά με τη ζύμωση της μπύρας στην επαρχία του Μαυροσπαθιστάν.

Σκεφτείτε τις οικονομικές και πολιτισμικές παραμέτρους που συνεπάγονται έναν κόσμο με εύφορες κοιλάδες, ένα χωριό με δέκα διαφορετικές ποικιλίες αμπελιών, μια επαρχία με καπνοκαλλιέργειες, ένα ψαροχώρι όπου οι νέοι πρέπει να ξενιτευτούν για να επιβιώσουν και οι νέες είτε να τυλίξουν κάποιον πλούσιο γαμπρό ή να γίνουν πόρνες στην γειτονική πόλη. Σκεφτείτε τί ρόλο έχει να παίξει ένα παγωμένο κλίμα σε μία ιστορία όπου ο ήρωας πρέπει να ταξιδέψει. Σκεφτείτε αναλυτικά το ρουχισμό του, την τροφή του, τι ικανότητες πρέπει να έχει ένας άνθρωπος για να επιβιώσει ταξιδεύοντας την ερημιά. Αν έχουμε να περιγράψουμε έδαφος ορεινό πρέπει να μελετήσουμε κάποια πράγματα σχετικά με την αναρρίχηση, όσοι αισθάνονται σε φόρμα ενδεχομένως μπορούν να το δοκιμάσουν. Πόσες αποχρώσεις του λευκού ξεχωρίζουν στο χιόνι οι Εσκιμώοι, ξέρετε; Πώς ψαρεύουν από μια παγωμένη λίμνη; Πώς κατεργάζονται τα δέρματα που τους ζεσταίνουν; Πώς φωτίζονται τα βράδια, από ποιο ζώο παίρνουν λίπος για τα κεριά τους; Πώς προβλέπουν τον καιρό και τι είδους μαγεία, ή σαμανισμό, ή μάντεις συμβουλεύονται; Όλα τα παραπάνω είναι ενδεικτικές ερωτήσεις και ανάλογες πρέπει να θέτουμε στον εαυτό μας σε κάθε μας βήμα, προκειμένου να ικανοποιηθεί κάθε συνθήκη της ζωής των ανθρώπων μας. Σε ένα φτωχοχώρι όπου οι κοπέλες ελπίζουν απλώς να βολευτούν με κάποιον πλούσιο μπορεί να έχουν αναπτυχθεί ένα πλήθος κοινωνικών συμβάσεων που να σχετίζονται ή να εξυπηρετούν την συνθήκη αυτή. Μπορεί να πνίγουν τα θηλυκά βρέφη. Ή οι πλούσιοι άντρες να παντρεύονται μέχρι 4 γυναίκες, έστω και από κοινωνική υποχρέωση.  Ή να θεωρούν τα θηλυκά ανίερα για να έχουν μία καλή δικαιολογία να τα αφήσουν ατάιστα να λιμοκτονήσουν. Ή να υπάρχει μαγεία που επιτρέπει να γεννηθούν περισσότερα αρσενικά. Αλλά σε μία τέτοια περίπτωση τι θα γίνει αν τα θηλυκά κάποτε εκλείψουν εντελώς; Τι θα σημαίνει αυτό για τις διαπροσωπικές σχέσεις, τις οικογένειες, τις λιγοστές εναπομείναντες γυναίκες; Ποια η θέση της μητρότητας σε μία τέτοια κοινωνία; Σε ένα ανάλογο μέρος επίσης μπορεί να αναπτυχθεί ερωτική μαγεία, ώστε μία φτωχή κοπέλα να μπορεί να εξασφαλίσει ότι θα παντρευτεί τελικά για να μην γίνεται βάρος στους γονείς της. Άρα, από πού πηγάζει η μαγεία αυτή; Από τη γη; Από κάποια συγκεκριμένη θεότητα; Πρέπει να παρασκευαστούν μαγικά φίλτρα και αν ναι με ποια βότανα; Υπάρχουν τα βότανα σε κείνο το χωριό ή η ηρωίδα μας πρέπει να κάνει ταξίδι για να τα βρει; Επιτρέπονται να ταξιδεύουν οι γυναίκες και αν ναι, υπό ποιες συνθήκες; Πώς διαχειρίζονται τα θέματα της υγιεινής τους;

Όλη αυτή η αλυσίδα ερωτήσεων μπορεί να υφίσταται εξίσου για οποιαδήποτε άλλη περίπτωση. Και μπορεί, πιστέψτε με, να είναι μία αλυσίδα πρακτικά ατελείωτη. Ωστόσο αυτή ακριβώς είναι η διαδικασία που πρέπει να ακολουθήσουμε. Ο κόσμος μας δεν είναι σπασμένα κομμάτια ιδεών. Είναι ένας κόσμος, ολόκληρος, όπου το κάθε πράγμα μέσα του, ζωντανό ή άψυχο, ιδέα ή τέχνη ή κίνημα, πρέπει να έχει σχέση με όλα τα υπόλοιπα. (Hint: διαβάστε ιστορία.)

Αντιμετωπίστε λοιπόν τον κόσμο σας σαν ένα σκηνικό (all the world is a stage) όπου το κάθε στοιχείο σας πρέπει από κάπου να προκύπτει. Φροντίστε ωστόσο να αποκαλύπτετε σε κάθε κείμενό σας μόνο όσο από τον κόσμο σας χρειάζεται για να γειωθεί η ιστορία σας. Τα παραπάνω είναι περιττά. Εκτός και ετοιμάζετε μια συλλογή διηγημάτων όπου στο ένα διήγημα μπορεί να αποκαλυφθούν στοιχεία χρήσιμα για το επόμενο. Διαφορετικά κρατήστε τους χάρτες και τις σημειώσεις στην άκρη: όπως ήδη είπα, η καλή δουλειά δεν χάνεται ποτέ. 

Σημείωση: Από τον επόμενο μήνα επιστρέφουμε στη σειρά Στοιχεία Αφηγηματολογίας. Κάποια μέλη εκδήλωσαν ενδιαφέρον για στοιχεία κοσμοπλασίας και ελπίζω να τους φανεί χρήσιμο αυτό το άρθρο.